Darı Yetiştiriciliği
Panicum miliaceum L. · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Darı (Panicum miliaceum L.), sıcak iklim tahılları grubunda Türkiye'de ağırlıkla yazlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 20–30°C, ideal toprak pH aralığı 5.5–7 arasındadır. Sezon boyunca 200–450 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 1600 GDD'dir (taban sıcaklık 10°C).
Darı ne zaman ekilir?
Darı ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli yazlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Yazlık | 15 Nisan – 15 Temmuz |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Yazlık | 1 Mayıs – 15 Haziran |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Yazlık | 15 Mayıs – 20 Haziran |
Darı hangi iklim ve toprağı ister?
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 20–30°C |
| Tolere edilen sıcaklık | 2–42°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 10°C / 40°C |
| Optimum toprak pH | 5.5–7 |
| Tolere edilen pH | 5–8 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 200–450 mm |
| Tuzluluk | orta düzeyde tuz toleranslı (eşik 4 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Darı gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 10°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 1600 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 50 |
| Çıkış | 50 – 90 |
| Kardeşlenme | 90 – 560 |
| Sapa Kalkma | 560 – 820 |
| Salkımlanma | 820 – 980 |
| Çiçeklenme | 980 – 1090 |
| Dane Dolumu | 1090 – 1420 |
| Olgunlaşma | 1420 – 1600 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Darı için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 1 yıl ara önerilir. Darı kısa vejetasyonlu düşük-girdi ürünü; en çok kurağa dayanıklı tahıllardan. Baklagil/hububat ön bitkisi sonrası kuru marjinal alanlarda uygun. Akraba sıcak-mevsim tahıllarla ortak rastık/kuş baskısı.
İdeal ön bitkiler: Mercimek, Nohut, Bakla, Ekmeklik Buğday, Arpa.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Sorgum, Darı, Mısır.
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, darı için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Ekimden ~1 ay önce | Anız bozma — toprak işleme | Önceki ürün kalıntılarını toprağa karıştır; sıcak-mevsim ekimi için nem koru ve toprağı hazırla. |
| Ekimden 2-3 hafta önce | Toprak analizi | Gübre kararını analize dayandır — sıcak-mevsim tahılında azot mısırdan düşük tutulur. |
| Ekimden ~1 hafta önce | Tohum yatağı hazırlığı | İnce, tavlı, düz tohum yatağı — küçük taneli sıcak-mevsim tahılı için çıkış kritiktir. |
| Ekimden hemen önce | Tohum ilaçlama (rastık) | Kapalı/tane rastığına (Sporisorium/Ustilago) karşı sistemik fungisitli tohum ilaçlaması. Ürün adı için Bakanlık güncel ruhsatlı BKÜ listesine bak. |
| Toprak ısınınca (İlkbahar sonu) | Darı ekim + taban gübre | Toprak 13-15°C üstüne ısınınca (mısırdan ~2 hafta sonra) ek. Tohum + taban gübre birlikte. |
| Çıkıştan sonra | Çıkış kontrolü | Çıkış tamlığını ve sıklığı kontrol et; boşluk varsa değerlendir. |
| Erken vejetatif | Çapa / ara çapa (yabancı ot) | Erken dönem yabancı ot rekabeti kritik. TR'de sorgum/darıya ruhsatlı seçici herbisit sınırlı → çapa/ara çapa esas yöntem. |
| Sapa kalkma (30-50 cm boy) | Üst gübre — azot | Toplam azot ~5-8 kg N/da (düşük girdi) (mısırın ~yarısı). Yarısı ekimle taban, yarısı bitki 30-50 cm boydayken üst gübre. |
| Erken vejetatif | Sap sineği / yaprak biti izleme | Erken dönem sap/filiz sineği (shoot fly) ve yaprak biti (afit) izle. Geç ekimden kaçın (sap sineği baskısını artırır). |
| Dane dolumu-olgunlaşma | Kuş zararı izleme + önlem | Küçük daneli açık tarla ürünü → dane dolumu-olgunlaşmada kuş baskısı belirgin. Gözlem + caydırıcı önlem. |
| Fizyolojik olgunluk (black layer) | Hasat — biçerdöver (darı) | Fizyolojik olgunlukta (dane dibinde "siyah nokta"/black layer) tane ~%25-30 nem; tarlada kuruyup ~%13-14 nemde biçerdöverle hasat. Darı dane dökmeye (shattering) meyilli → olgunlukta gecikme. |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, darı projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: Habiyaremye ve ark. 2017 — Proso Millet (base 10°C, ~60-90 gün, çok kurağa dayanıklı) · TAGEM/DergiPark Kumdarı yetiştiricilik (Türkiye ekim normu ~3 kg/da, kuru tarım) · FAO Land & Water — millet: düşük su ihtiyacı, marjinal/kurak alan · TAGEM/DergiPark Kumdarı yetiştiricilik — ilkbahar sonu-yaz, kuru tarım · Habiyaremye 2017 — proso millet kısa vejetasyon, kurağa dayanıklı
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.