Sorgum Yetiştiriciliği
Sorghum bicolor (L.) Moench · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Sorgum (Sorghum bicolor (L.) Moench), sıcak iklim tahılları grubunda Türkiye'de ağırlıkla yazlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 24–30°C, ideal toprak pH aralığı 6–7.5 arasındadır. Sezon boyunca 300–550 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 1867 GDD'dir (taban sıcaklık 10°C).
Sorgum ne zaman ekilir?
Sorgum ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli yazlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Yazlık | 15 Nisan – 30 Haziran |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Yazlık | 1 Mayıs – 15 Haziran |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Yazlık | 15 Mayıs – 15 Haziran |
Sorgum hangi iklim ve toprağı ister?
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 24–30°C |
| Tolere edilen sıcaklık | 0–42°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 10°C / 38°C |
| Optimum toprak pH | 6–7.5 |
| Tolere edilen pH | 5–8.5 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 300–550 mm |
| Tuzluluk | tuz toleranslı (eşik 6.8 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Sorgum gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 10°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 1867 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 60 |
| Çıkış | 60 – 111 |
| Yaprak Gelişimi | 111 – 660 |
| Sapa Kalkma | 660 – 972 |
| Salkımlanma | 972 – 1050 |
| Çiçeklenme | 1050 – 1108 |
| Dane Dolumu | 1108 – 1536 |
| Olgunlaşma | 1536 – 1867 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Sorgum için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 1 yıl ara önerilir. Sorgum mısırla akraba (ortak sap kurdu/darı zararlıları ve toprak patojenleri) — ardışık sorgum/mısır yerine baklagil veya hububat ön bitkisi döngüyü kırar. Sorgum alelopatik kalıntı (sorgoleone) bırakır; sonraki hassas ürün için ara faydalı.
İdeal ön bitkiler: Mercimek, Nohut, Bakla, Ekmeklik Buğday, Arpa.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Mısır, Sorgum, Süpürge Darısı.
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, sorgum için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Ekimden ~1 ay önce | Anız bozma — toprak işleme | Önceki ürün kalıntılarını toprağa karıştır; sıcak-mevsim ekimi için nem koru ve toprağı hazırla. |
| Ekimden 2-3 hafta önce | Toprak analizi | Gübre kararını analize dayandır — sıcak-mevsim tahılında azot mısırdan düşük tutulur. |
| Ekimden ~1 hafta önce | Tohum yatağı hazırlığı | İnce, tavlı, düz tohum yatağı — küçük taneli sıcak-mevsim tahılı için çıkış kritiktir. |
| Ekimden hemen önce | Tohum ilaçlama (rastık) | Kapalı/tane rastığına (Sporisorium/Ustilago) karşı sistemik fungisitli tohum ilaçlaması. Ürün adı için Bakanlık güncel ruhsatlı BKÜ listesine bak. |
| Toprak ısınınca (İlkbahar sonu) | Sorgum ekim + taban gübre | Toprak 13-15°C üstüne ısınınca (mısırdan ~2 hafta sonra) ek. Tohum + taban gübre birlikte. |
| Çıkıştan sonra | Çıkış kontrolü | Çıkış tamlığını ve sıklığı kontrol et; boşluk varsa değerlendir. |
| Erken vejetatif | Çapa / ara çapa (yabancı ot) | Erken dönem yabancı ot rekabeti kritik. TR'de sorgum/darıya ruhsatlı seçici herbisit sınırlı → çapa/ara çapa esas yöntem. |
| Sapa kalkma (30-50 cm boy) | Üst gübre — azot | Toplam azot ~10-14 kg N/da (mısırın ~yarısı). Yarısı ekimle taban, yarısı bitki 30-50 cm boydayken üst gübre. |
| Erken vejetatif | Sap sineği / yaprak biti izleme | Erken dönem sap/filiz sineği (shoot fly) ve yaprak biti (afit) izle. Geç ekimden kaçın (sap sineği baskısını artırır). |
| Salkımlanma-çiçeklenme | Sorgum sineği izleme | Sorgum sineği (Stenodiplosis/Contarinia sorghicola) salkım tozlanma döneminde yumurtlar; en kritik zararlı. Çiçeklenmede 1-3 hafta izle. |
| Dane dolumu-olgunlaşma | Kuş zararı izleme + önlem | Küçük daneli açık tarla ürünü → dane dolumu-olgunlaşmada kuş baskısı belirgin. Gözlem + caydırıcı önlem. |
| Salkım çıkışı-çiçeklenme | Kritik sulama — salkım/çiçeklenme | Su-kritik dönem: salkım çıkışı-çiçeklenme. Bu dönemdeki stres verimi en çok düşürür (sorgum mısırdan kurağa dayanıklı ama bu dönemde suya duyarlı). |
| Fizyolojik olgunluk (black layer) | Hasat — biçerdöver (sorgum) | Fizyolojik olgunlukta (dane dibinde "siyah nokta"/black layer) tane ~%25-30 nem; tarlada kuruyup ~%13-14 nemde biçerdöverle hasat. Darı dane dökmeye (shattering) meyilli → olgunlukta gecikme. |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, sorgum projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: TAGEM Sorgum yetiştiricilik + Zirai Mücadele Teknik Talimatları (ekim toprak 13-15°C, azot mısırın ~yarısı) · Gerik, Bean & Vanderlip 2003 — Sorghum Growth and Development (base 10°C, olgunluk ~1867 °C-gün full-season) · FAO Land & Water — Sorghum: opt 24-30°C, ETm 300-550mm, kurağa mısırdan dayanıklı · FAO Irrigation & Drainage 29 — sorghum ECe eşik ~6.8 dS/m (tuza toleranslı, mısırdan yüksek) · TAGEM Sorgum yetiştiricilik — ekim toprak 13-15°C (mısırdan ~2 hafta sonra) · Sorgum C4 yazlık, vernalizasyon gerekmez; kurağa dayanıklı
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.