Kanola Yetiştiriciliği
Brassica napus L. · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Kanola (Brassica napus L.), yağlı tohumlar grubunda Türkiye'de ağırlıkla kışlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 12–24°C, ideal toprak pH aralığı 6–7.5 arasındadır. Sezon boyunca 350–500 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 2400 GDD'dir (taban sıcaklık 5°C).
Kanola ne zaman ekilir?
Kanola ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli kışlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Kışlık | 25 Eylül – 25 Ekim |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Kışlık | 1 Eylül – 30 Eylül |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Kışlık | 20 Ağustos – 15 Eylül |
Kanola hangi iklim ve toprağı ister?
Kanola kışlık ekimde vernalizasyon (soğuklama) ister: 0-5°C sıcaklıkta yaklaşık Kışlık tip 4-6 yaprak rozet halinde kışa girmeli; vernalizasyon soğuğu çiçeklenmeyi tetikler (yazlık tip TR ekonomik değil) gün. Bu gereksinim karşılanmazsa bitki başaklanmaz ve ürün alınamaz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 12–24°C |
| Tolere edilen sıcaklık | -15–32°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 5°C / 30°C |
| Optimum toprak pH | 6–7.5 |
| Tolere edilen pH | 4.2–8.2 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 350–500 mm |
| Tuzluluk | tuz toleranslı (eşik 11 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Kanola gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 5°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 2400 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 120 |
| Çıkış | 120 – 220 |
| Rozet (Kışa Giriş) | 220 – 600 |
| Sapa Kalkma | 600 – 1000 |
| Tomurcuklanma | 1000 – 1300 |
| Çiçeklenme (Sarı Tarla) | 1300 – 1700 |
| Harnup/Dane Dolumu | 1700 – 2100 |
| Olgunlaşma | 2100 – 2400 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Kanola için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 4 yıl ara önerilir. Kanola (Brassica) en az 4 yıl ara ister: Sclerotinia sclerotiorum (beyaz çürüklük) sklerotları toprakta 4-5 yıl canlı kalır ve ayçiçeği/soya/pancar ile ORTAK konukçudur — bu yüzden onlar da kaçınılacak ön bitki. Ayrıca kök-ur (Plasmodiophora) ve lahana familyası zararlıları birikir. Hububat (buğday/arpa/mısır) Sclerotinia konukçusu olmadığından ideal ön bitki; ayrıca kanola derin kazık köküyle toprağı gevşetip sonraki hububata iyi gelir.
İdeal ön bitkiler: Ekmeklik Buğday, Makarnalık Buğday (Durum), Arpa, Mısır.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Kanola, Kolza, Ayçiçeği, Şeker Pancarı, Soya.
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, kanola için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Ekimden ~3-4 hafta önce (sonbahar) | Anız bozma / toprak hazırlığı | Kanola ince tohumludur; iyi ufalanmış, tesviyeli ve nemli tohum yatağı çıkış için kritiktir. Sonbahar ekiminden önce anız bozulur, toprak işlenir. |
| Ekimden 2-3 hafta önce | Toprak analizi (+ kükürt) | Toprak analizi ile pH, organik madde, N-P-K ve KÜKÜRT durumu değerlendirilir. Kanola kükürde çok duyarlıdır (N:S ~15:1); kükürt eksikliği verim ve yağ oranını düşürür. |
| Ekimden birkaç gün önce | İnce tohum yatağı hazırlığı | Kanola tohumu çok küçük (~1000 tane 3-6 g); sığ ekileceği için yüzey iyi ufalanmış, tesviyeli ve hafif bastırılmış olmalı. Kesekli/kaba yatakta çıkış düşer. |
| Sonbahar (Eylül-Ekim, bölgeye göre) | Kanola ekim + taban gübre (sığ) | Mibzerle SIĞ ekim: derinlik ≤2.5 cm (ince tohum derine gidərse çıkamaz). Tohum 600-800 g/da, sıra arası 25-35 cm. Taban gübre (DAP + kükürt) ekimle. Kışa 4-6 yaprak rozet halinde girmeli → zamanında ek. |
| Çıkıştan sonra | Çıkış kontrolü | Çıkıştan sonra bitki sıklığı ve düzgün dağılım kontrol edilir (hedef ~40-70 bitki/m²). |
| Kış öncesi (geç sonbahar) | Kışa giriş — rozet kontrolü | Kanola kışa 4-6 gerçek yaprak rozet halinde, kök boğazı kalınlaşmış girmeli — bu don dayanımını belirler. Rozet zayıfsa (geç ekim/kuraklık) kış zararı riski yüksek. |
| İlkbahar, sapa kalkma başı | İlkbahar üst gübre (sapa kalkma) | Kış çıkışında, sapa kalkma başında azotun kalan yarısı üst gübre olarak verilir (kanola N’i 2 aşama: taban + ilkbahar). Kükürt ekimde verilmediyse burada tamamlanır. |
| Tomurcuk-çiçeklenme başı | Sclerotinia / sap hortumu / yaprak zararlısı | Beyaz çürüklük (Sclerotinia sclerotiorum) çiçeklenmede en büyük tehdit — nemli/serin havada çiçeklenme başında koruyucu fungisit. Sap hortumu böceği (Ceutorhynchus) ve yaprak biti eşik-sistemli izlenir. |
| Çiçeklenme (sarı tarla) | Çiçeklenme — arı/tozlaşma | Kanola çiçeklenmede tarla sararır; büyük ölçüde kendine döllenir ama bal arısı tozlaşması tohum bağlama ve verimi artırır. Bu dönemde insektisitten kaçının (arı ölümü). |
| Harnup %60 kahverengi | Biçim / namlu (windrow) — dökülmeye karşı | Kanola harnupları (kapsül) olgunlukta çatlayıp DÖKÜLMEYE çok duyarlıdır. Düzensiz olgunlaşmada, harnupların ~%60 kahverengileştiği dönemde biçilip namluya alınır (swathing), namluda kuruyup sonra harmanlanır — dökülme kaybını azaltır. Düzgün olgunlaşmada doğrudan biçerdöver de olur. |
| Tohum nemi %9-10 | Hasat — biçerdöver | Tohum nemi %9-10’a düştüğünde harmanlanır (namludan veya doğrudan). Nem yüksekse depoda küflenme/ısınma riski; %8 altı aşırı dökülme. |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, kanola projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: KTAE (Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü) "Kolza (Kanola) ve Tarımı" 2021 — kışlık zorunluluk, pH tol 4.2-8.2, baseTemp 5°C, rozet 4-6 yaprak, N:S 15:1 · USDA Salinity Handbook 60 — Brassica napus ECe eşik ~11 dS/m (tolerant) · TAGEM Toprak-Su Gübre Tavsiyeleri — yağlı tohum N-organik madde tablosu (oilseed ortak model) · Canola Council / FAO — kükürt N:S ~15:1, kükürt eksikliği verim+yağ oranı düşürür · KTAE "Kolza (Kanola) ve Tarımı" 2021 — kışlık ekim, kışa 4-6 yaprak rozetle giriş · Bölgesel: Trakya/Marmara Eylül sonu-Ekim, İç Anadolu Eylül (rozet için erken)
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.