Susam Yetiştiriciliği
Sesamum indicum L. · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Susam (Sesamum indicum L.), yağlı tohumlar grubunda Türkiye'de ağırlıkla yazlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 25–35°C, ideal toprak pH aralığı 5.5–7.5 arasındadır. Sezon boyunca 300–600 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 1300 GDD'dir (taban sıcaklık 10°C).
Susam ne zaman ekilir?
Susam ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli yazlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Yazlık | 1 Mayıs – 10 Temmuz |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Yazlık | 15 Mayıs – 20 Haziran |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Yazlık | 25 Mayıs – 15 Haziran |
Susam hangi iklim ve toprağı ister?
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 25–35°C |
| Tolere edilen sıcaklık | 5–42°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 10°C / 40°C |
| Optimum toprak pH | 5.5–7.5 |
| Tolere edilen pH | 5–8 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 300–600 mm |
| Tuzluluk | orta düzeyde tuz toleranslı (eşik 4 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Susam gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 10°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 1300 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 80 |
| Çıkış | 80 – 160 |
| Yaprak Gelişimi | 160 – 400 |
| Dallanma | 400 – 600 |
| Çiçeklenme | 600 – 850 |
| Kapsül Dolumu | 850 – 1100 |
| Olgunlaşma | 1100 – 1300 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Susam için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 2 yıl ara önerilir. Susam en az 2 yıl ara ister: solgunluk (Fusarium oxysporum f.sp. sesami) ve kök çürüklüğü (Macrophomina phaseolina) toprakta birikir; pamuk/ayçiçeği ile bazı toprak patojenlerini paylaşır. Hububat (buğday/arpa/mısır) hastalık döngüsünü kırar; susam sıklıkla buğday sonrası 2. ürün olarak ekilir.
İdeal ön bitkiler: Ekmeklik Buğday, Makarnalık Buğday (Durum), Arpa, Mısır.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Susam, Ayçiçeği, Pamuk.
Dönemlere göre su tüketimi (Kc katsayısı)
FAO-56 yöntemine göre bitki su tüketimi, referans buharlaşmanın (ET0) dönemsel Kc katsayısıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Susam için etkili kök derinliği 1 m'dir; toprak suyunun yaklaşık %60'i tükendiğinde sulama gerekir.
| Dönem | Kc katsayısı |
|---|---|
| Çimlenme | 0.35 |
| Çıkış | 0.35 |
| Çiçeklenme | 1.10 |
| Olgunlaşma | 0.25 |
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, susam için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Ekimden ~2 hafta önce | Toprak hazırlığı | Susam ince tohumludur; iyi ufalanmış, tesviyeli tohum yatağı gerekir. Sıcak sever — genelde buğday sonrası 2. ürün veya ana ürün olarak sıcak dönemde ekilir. |
| Ekimden ~2 hafta önce | Toprak analizi | pH, organik madde, N-P-K değerlendirilir. Susam düşük girdili — azot + fosfor ağırlıklı; özel mikro besin (bor/kükürt) gerektirmez. |
| Toprak 15-20°C (Mayıs-Haziran) | Susam ekim + starter gübre (sığ) | İnce tohum → SIĞ ekim (1.5-3 cm). Toprak SICAK olmalı (15-20°C, don riski geçmiş). Sıra arası 40-50 cm, 0.5-1 kg/da. Starter N + fosfor ekimle. |
| Çıkıştan sonra | Çıkış kontrolü + seyreltme | Susam sık çıkabilir; gerekirse seyreltilir. Erken dönem yavaş — yabancı ota dikkat. |
| Erken vejetatif | Çapa / yabancı ot kontrolü | Susam erken dönemde ot rekabetine çok duyarlı; çapa veya uygun herbisit. |
| Vejetatif dönem | Üst gübre (azot) | Azotun kalanı vejetatif dönemde üst gübre olarak verilir (susam düşük N — abartma). |
| Vejetatif-çiçeklenme | Solgunluk / zararlı izleme | Solgunluk (Fusarium) + kök çürüklüğü (Macrophomina) sıcak-kurakta artar; yaprak zararlıları izlenir. Münavebe (2 yıl) + dayanıklı çeşit önemli. |
| Alt kapsüller sararınca | Hasat — elle biçim + harman (dökülmeye karşı) | Susam kapsülleri OLGUNLUKTA ÇATLAR (dökülür) — geleneksel çeşitlerde alt kapsüller sararınca bitki ELLE biçilip demet/şok halinde kurutulur, sonra harmanlanır (dökülme kaybı en aza iner). Dökülmez (indehiscent) çeşitlerde doğrudan biçerdöver mümkün. |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, susam projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: Akademik: Sesamum indicum baz sıcaklık ~11°C (çeşide göre 11-13), optimum 25-35°C, GDD olgunluk ~2100 (greenhouse) — PLOS Climate / ADS 2024 · FAO / EarthOne — susam pH 5-8, su 300-800 mm/sezon, kurağa dayanıklı · TAGEM / TÜİK — TR susam yazlık/2. ürün, verim ~71 kg/da, yağlı tohum desteği · TAGEM / akademik — susam sıcak sever, toprak 15-20°C; ana ürün Mayıs, buğday sonrası 2. ürün Haziran · Susam dona duyarlı; sıcak bölgeler (Çukurova/GAP/Ege) + geçit sıcak alanlar
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.