Makarnalık Buğday (Durum) Yetiştiriciliği
Triticum turgidum subsp. durum · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Makarnalık Buğday (Durum) (Triticum turgidum subsp. durum), serin iklim tahılları grubunda Türkiye'de ağırlıkla kışlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 15–25°C, ideal toprak pH aralığı 6–7 arasındadır. Sezon boyunca 450–650 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 2880 GDD'dir (taban sıcaklık 0°C).
Makarnalık Buğday (Durum) ne zaman ekilir?
Makarnalık Buğday (Durum) ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli kışlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
Yazlık ekimde MUTLAKA yazlık (vernalizasyona tepkisiz) çeşit kullanın. Kışlık çeşit ilkbaharda ekilirse soğuklama ihtiyacı karşılanmaz, başaklanma olmaz ve ürün alınamaz.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Kışlık | 15 Ekim – 10 Aralık |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Kışlık | 25 Eylül – 25 Ekim |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Kışlık | 1 Eylül – 5 Ekim |
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Yazlık | 15 Şubat – 31 Mart |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Yazlık | 1 Mart – 30 Nisan |
Makarnalık Buğday (Durum) hangi iklim ve toprağı ister?
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 15–25°C |
| Tolere edilen sıcaklık | 4–35°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 0°C / 34°C |
| Optimum toprak pH | 6–7 |
| Tolere edilen pH | 5.5–8.5 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 450–650 mm |
| Tuzluluk | orta düzeyde tuz toleranslı (eşik 5.7 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Makarnalık Buğday (Durum) gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 0°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 2880 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 100 |
| Çıkış | 100 – 180 |
| Kardeşlenme | 180 – 1200 |
| Sap Uzaması | 1200 – 1750 |
| Başaklanma | 1750 – 2100 |
| Çiçeklenme | 2100 – 2350 |
| Dane Dolumu | 2350 – 2750 |
| Olgunlaşma | 2750 – 2880 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Makarnalık Buğday (Durum) için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 2 yıl ara önerilir. Take-all (Gaeumannomyces) ve Fusarium başak yanıklığı (F. graminearum) inokulumu ardışık tahıl ekiminde toprakta ve sap artığında birikir; septoria ve pas tahıllar arasında ortaktır. Baklagil veya nadas ön bitkisi azot sağlar ve döngüyü kırar. Mısır ardından buğday FHB riskini artırır.
İdeal ön bitkiler: Mercimek, Nohut, Yonca, Ayçiçeği, Kolza.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Ekmeklik Buğday, Arpa, Mısır, Makarnalık Buğday (Durum), Yulaf.
Dönemlere göre su tüketimi (Kc katsayısı)
FAO-56 yöntemine göre bitki su tüketimi, referans buharlaşmanın (ET0) dönemsel Kc katsayısıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Makarnalık Buğday (Durum) için etkili kök derinliği 1.2 m'dir; toprak suyunun yaklaşık %55'i tükendiğinde sulama gerekir.
| Dönem | Kc katsayısı |
|---|---|
| Çimlenme | 0.30 |
| Çıkış | 0.30 |
| Kardeşlenme | 0.70 |
| Sap Uzaması | 1.05 |
| Başaklanma | 1.15 |
| Çiçeklenme | 1.15 |
| Dane Dolumu | 0.65 |
| Olgunlaşma | 0.25 |
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, makarnalık buğday (durum) için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Hasattan sonra | Anız bozma — toprak işleme | Hasat sonrası toprak üstündeki bitki kalıntılarını toprağa karıştırarak toprağı ekime hazırla ve doğal gübreleme sağla. |
| Ekimden 1 hafta önce | Tohum yatağı hazırlığı (tesviye) | Toprak havalandırılır, ekime hazır olacak şekilde tesviye edilmiş olur. Her 3 yılda bir pulluk ile sürüm tavsiye edilir. |
| Toprak işlemeden sonra, ekimden 2-3 hafta önce | Toprak analizi | Toprak analizi yaparak neyi ekeceğine doğru karar ver ve ekim esnasında/sonrasında toprağın ihtiyacı olan mineralleri doğru ver. |
| Ekim zamanı | Ekim + taban gübre (mibzer) | Mibzer ile tohum ve gübre birlikte atılır. Gübre amacı: kök gelişimini hızlandırmak, güçlü çıkış sağlamak, kardeşlenmeyi artırmak ve ilk dönemde bitkiyi desteklemek. |
| Ocak sonu / Şubat başı | Üst gübre — Üre | Üre gübresi (%46 azot, beyaz granül). Toprağa azot takviyesi yapar; kardeşlenme, gelişme ve protein artışı için çok önemlidir. Bitkiye doğrudan değil, toprakta dönüşerek fayda sağlar. |
| Şubat sonu / Mart | Üst gübre — Nitrat (CAN) | Amonyum nitrat (CAN 26 veya 33) üst gübre. Bitkinin kardeşlenmesini, gelişimini ve verimini artırır. 26'lık daha dengeli/güvenli, 33'lük daha hızlı etkilidir. |
| Şubat sonu / Mart | Sıvı gübreleme + ilaçlama | Sıvı gübreler yaprak ve kök gelişimini güçlendirir; ilaçlama zararlı ve mantari hastalıklara karşı koruma sağlar. Hızlı gelişim ve hastalık riskini azaltma amaçlı. |
| Haziran / Temmuz (yöreye göre) | Hasat — biçerdöver | Biçerdöver araziyi hasat eder, ürün römork/kamyona yüklenir, saman arazide kalır. Makine başakları keser, harmanlar ve tane ile sapı ayırır. |
| Hasattan hemen sonra | Saman toplama (balya) | Biçerdöver sonrası tarlada kalan saplar toplanır. Kuruyan saman balya makinesi ile sıkıştırılarak taşımaya ve depolamaya uygun hale getirilir. |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, makarnalık buğday (durum) projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: FAO EcoCrop — Triticum durum (temp opt 15-25°C / abs ~4-35°C, pH opt 6-7 / 5.5-8.5, yağış opt 500-700mm) · Maas & Hoffman (1977); Munns & James JXB 57(5):1025 — durum ekmeklikten tuza daha duyarli, verim dususu ECe ~5.7-5.8 dS/m · Royo et al. 2020 Front. Plant Sci. 11:838 — durum vrn-B1 yazlık alel modern cesitlerin %99u (vernalizasyon gerekmez) · TAGEM/GAP makarnalik buğday verim denemeleri (Diyarbakir/Mardin, sicaga toleransli cesitler) · TAGEM/TTSM Serin İklim Tahılları buğday teknik talimatı · TTSM GD Anadolu Sulu Makarnalik Buğday Tescil Raporu 2024 · MGM uygun-ekim-zamani; GAP makarnalik ana üretim kusagi
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.