Kaplıca (Spelt) Buğday Yetiştiriciliği
Triticum spelta L. (T. aestivum subsp. spelta) · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Kaplıca (Spelt) Buğday (Triticum spelta L. (T. aestivum subsp. spelta)), serin iklim tahılları grubunda Türkiye'de ağırlıkla kışlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 12–20°C, ideal toprak pH aralığı 5.8–7.5 arasındadır. Sezon boyunca 400–800 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 2970 GDD'dir (taban sıcaklık 0°C).
Kaplıca (Spelt) Buğday ne zaman ekilir?
Kaplıca (Spelt) Buğday ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli kışlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
Yazlık ekimde MUTLAKA yazlık (vernalizasyona tepkisiz) çeşit kullanın. Kışlık çeşit ilkbaharda ekilirse soğuklama ihtiyacı karşılanmaz, başaklanma olmaz ve ürün alınamaz.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Kışlık | 1 Kasım – 15 Aralık |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Kışlık | 1 Ekim – 10 Kasım |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Kışlık | 15 Eylül – 20 Ekim |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Yazlık | 1 Mart – 31 Mart |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Yazlık | 1 Mart – 15 Nisan |
Kaplıca (Spelt) Buğday hangi iklim ve toprağı ister?
Kaplıca (Spelt) Buğday kışlık ekimde vernalizasyon (soğuklama) ister: 0-7°C sıcaklıkta yaklaşık 30-60 (guz ekimi) gün. Bu gereksinim karşılanmazsa bitki başaklanmaz ve ürün alınamaz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 12–20°C |
| Tolere edilen sıcaklık | -20–35°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 0°C / 30°C |
| Optimum toprak pH | 5.8–7.5 |
| Tolere edilen pH | 5–8.2 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 400–800 mm |
| Tuzluluk | tuz toleranslı (eşik 6 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Kaplıca (Spelt) Buğday gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 0°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 2970 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 105 |
| Çıkış | 105 – 185 |
| Kardeşlenme | 185 – 1240 |
| Sap Uzaması | 1240 – 1805 |
| Başaklanma | 1805 – 2165 |
| Çiçeklenme | 2165 – 2425 |
| Dane Dolumu | 2425 – 2835 |
| Olgunlaşma | 2835 – 2970 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Kaplıca (Spelt) Buğday için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 3 yıl ara önerilir. Kaplıca heksaploid bir buğday alt türüdür; kendisi ve diğer hububatla ardışık ekim, ortak kök ve başak hastalıkları (take-all, septoria, fusarium) ile nematod birikimini artırır. Düşük girdili ve organik üretimde risk daha kritiktir. Baklagil ön bitkisi azot fikse eder; yağlı tohum ve nadas döngüyü kırar. Mısır bir fusarium kaynağıdır. En az 3 yıl buğdaygil dışı ara verilmelidir.
İdeal ön bitkiler: Mercimek, Nohut, Yonca, Ayçiçeği, Kolza, Patates.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Kaplıca (Spelt) Buğday, Ekmeklik Buğday, Makarnalık Buğday (Durum), Arpa, Çavdar, Tritikale (Buğday-Çavdar Melezi), Siyez (Ata Buğdayı), Kavılca (Gernik), Yulaf, Mısır.
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, kaplıca (spelt) buğday için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Hasattan sonra | Anız bozma — toprak işleme | Hasat sonrası toprak üstündeki bitki kalıntılarını toprağa karıştırarak toprağı ekime hazırla ve doğal gübreleme sağla. |
| Ekimden 1 hafta önce | Tohum yatağı hazırlığı (tesviye) | Toprak havalandırılır, ekime hazır olacak şekilde tesviye edilmiş olur. Her 3 yılda bir pulluk ile sürüm tavsiye edilir. |
| Toprak işlemeden sonra, ekimden 2-3 hafta önce | Toprak analizi | Toprak analizi yaparak neyi ekeceğine doğru karar ver ve ekim esnasında/sonrasında toprağın ihtiyacı olan mineralleri doğru ver. |
| Ekim zamanı | Ekim + taban gübre (mibzer) | Mibzer ile tohum ve gübre birlikte atılır. Gübre amacı: kök gelişimini hızlandırmak, güçlü çıkış sağlamak, kardeşlenmeyi artırmak ve ilk dönemde bitkiyi desteklemek. |
| Ocak sonu / Şubat başı | Üst gübre — Üre | Üre gübresi (%46 azot, beyaz granül). Toprağa azot takviyesi yapar; kardeşlenme, gelişme ve protein artışı için çok önemlidir. Bitkiye doğrudan değil, toprakta dönüşerek fayda sağlar. |
| Şubat sonu / Mart | Üst gübre — Nitrat (CAN) | Amonyum nitrat (CAN 26 veya 33) üst gübre. Bitkinin kardeşlenmesini, gelişimini ve verimini artırır. 26'lık daha dengeli/güvenli, 33'lük daha hızlı etkilidir. |
| Şubat sonu / Mart | Sıvı gübreleme + ilaçlama | Sıvı gübreler yaprak ve kök gelişimini güçlendirir; ilaçlama zararlı ve mantari hastalıklara karşı koruma sağlar. Hızlı gelişim ve hastalık riskini azaltma amaçlı. |
| Haziran / Temmuz (yöreye göre) | Hasat — biçerdöver | Biçerdöver araziyi hasat eder, ürün römork/kamyona yüklenir, saman arazide kalır. Makine başakları keser, harmanlar ve tane ile sapı ayırır. |
| Hasattan hemen sonra | Saman toplama (balya) | Biçerdöver sonrası tarlada kalan saplar toplanır. Kuruyan saman balya makinesi ile sıkıştırılarak taşımaya ve depolamaya uygun hale getirilir. |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, kaplıca (spelt) buğday projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: FAO Irrigation & Drainage 29 Annex 1 — wheat ECe eşik 6.0 dS/m, MT (moderately tolerant) · FAO EcoCrop EcoPortCode 10591 (T. spelta) + FAO Land&Water Wheat (base 0C, opt 12-22C) · Marino et al. 2021 Sci.Rep. (PMC8010017) — spelt hatlarinin cogu spring-type; gec heading PPD-D1b fotoperiyot, vernalizasyon değil · OMAFRA Spelt agronomy — kışlık buğday gibi, ekmeklikten kis-soguga dayanikli (~-23C) · OMAFRA spelt agronomy — kışlık buğday gibi, guz ekimi · Akraba ekmeklik buğday ekim takvimi (T. aestivum subsp.)
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.