Patates Yetiştiriciliği
Solanum tuberosum L. · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Patates (Solanum tuberosum L.), endüstri bitkileri grubunda Türkiye'de ağırlıkla yazlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 15–20°C, ideal toprak pH aralığı 5–6.2 arasındadır. Sezon boyunca 500–700 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 1600 GDD'dir (taban sıcaklık 4°C).
Patates ne zaman ekilir?
Patates ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli yazlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Yazlık | 15 Şubat – 31 Mart |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Yazlık | 15 Nisan – 20 Mayıs |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Yazlık | 1 Mayıs – 10 Haziran |
Patates hangi iklim ve toprağı ister?
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 15–20°C |
| Tolere edilen sıcaklık | -2–35°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 4°C / 30°C |
| Optimum toprak pH | 5–6.2 |
| Tolere edilen pH | 4.2–8.5 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 500–700 mm |
| Tuzluluk | orta düzeyde tuz toleranslı (eşik 1.7 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Patates gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 4°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 1600 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Filizlenme | 0 – 150 |
| Çıkış | 150 – 300 |
| Yaprak Gelişimi | 300 – 600 |
| Stolon Oluşumu | 600 – 850 |
| Çiçeklenme | 850 – 1050 |
| Yumru Büyümesi | 1050 – 1400 |
| Olgunlaşma | 1400 – 1600 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Patates için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 4 yıl ara önerilir. Patates en az 3-4 yıl ara ister: patates kist nematodu (Globodera) toprakta 6+ yıl, siğil (Synchytrium) ve bakteriyel solgunluk (Ralstonia) 5 yıl canlı kalır; domates/biber/patlıcan (Solanaceae) ORTAK konukçu — kaçınılır. Hububat/baklagil nematod konukçusu değildir → ideal ön bitki. Baklagil ayrıca azot bırakır.
İdeal ön bitkiler: Ekmeklik Buğday, Makarnalık Buğday (Durum), Arpa, Mısır, Mercimek, Nohut.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Patates, Şeker Pancarı.
Dönemlere göre su tüketimi (Kc katsayısı)
FAO-56 yöntemine göre bitki su tüketimi, referans buharlaşmanın (ET0) dönemsel Kc katsayısıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Patates için etkili kök derinliği 0.5 m'dir; toprak suyunun yaklaşık %35'i tükendiğinde sulama gerekir.
| Dönem | Kc katsayısı |
|---|---|
| Filizlenme | 0.50 |
| Çıkış | 0.50 |
| Olgunlaşma | 0.75 |
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, patates için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Dikimden ~1 ay önce | Derin sürüm + toprak gevşetme | Patates gevşek, iyi drene, havalanan toprak ister (yumru büyümesi için). Sonbahar/ilkbahar 25-30 cm derin sürüm; asidik-nötr toprak tercih (pH 5-6.2, uyuzu baskılar). |
| Dikimden 2-3 hafta önce | Toprak analizi (pH + K) | pH (asidik 5-6.2 ideal — kireç GEREKMEZ, aksine uyuzu artırır), organik madde, N-P-K ölçülür. Patates EN YÜKSEK potasyumu ister — K mutlaka bakılmalı. |
| Toprak 8-10°C (bölgeye göre Mart-Mayıs) | Yumru dikim + taban gübre | Sertifikalı tohumluk yumru (gözleri sürmüş) dikilir. Sıra arası 70-75 cm, sıra üzeri 25-30 cm, derinlik 12-18 cm. Toprak 8-10°C. Fosforun tamamı + K ve azotun ~1/3’ü taban. |
| Dikimden ~3-4 hafta sonra | Çıkış kontrolü | Çıkış düzenliliği kontrol. Yeşil aksam toprak üstüne çıkıyor (~20-30 gün). |
| Bitki 15-20 cm | 1. boğaz doldurma + üst gübre (azot/potasyum) | Çıkıştan sonra ilk boğaz doldurma (hilling) — azot + potasyumun bir kısmı verilir ve toprak bitki dibine çekilir. Boğaz doldurma yumruyu ışıktan korur (yeşillenme/solanin önler). |
| Yaprak gelişimi | Patates böceği + yabancı ot | Colorado patates böceği (Leptinotarsa) larva/ergini yaprakları hızla yer — eşik aşılırsa ilaçla. Yabancı ot boğaz doldurma ile büyük ölçüde kontrol edilir. |
| Stolon-yumru bağlama öncesi | 2. boğaz doldurma + üst gübre | İkinci boğaz doldurma ve üst gübre (azot/potasyum kalanı). Yumru bağlama dönemine hazırlık. |
| Yumru büyüme (yaz) | Yumru büyüme sulaması | Yumru bağlama-büyüme döneminde DÜZENLİ sulama kritik (sezon 500-700 mm). Düzensizlik yumru çatlağı/şekil bozukluğu (ikinci büyüme) yapar. |
| Çiçeklenme sonrası (nemli hava) | Mildiyö (geç yanıklık) kontrolü | Mildiyö (Phytophthora infestans) nemli-serin havada patlar ve yumruları çürütür — koruyucu fungisit (nem/sıcaklık uyarısına göre). Patatesin en yıkıcı hastalığı. |
| Yumru olgunlaşınca (kabuk sıkı) | Yeşil aksam kurutma (haulm killing) | Hasat öncesi yeşil aksam kurutulur (mekanik biçme veya kurutucu) — kabuk sertleşir (söküm/depolama zararını azaltır), yumru boyu sabitlenir, mildiyö bulaşması kesilir. Patatese özgü. |
| Haulm killing sonrası (Eylül-Ekim) | Söküm (makineli hasat) | Patates sökme makinesi ile yumrular topraktan çıkarılır. Kabuk sertleştikten (haulm killing sonrası) sökülür; kuru, serin günde. Yumrular ışıktan korunur (yeşillenme). |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, patates projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: TAGEM Gübre Rehberi + GKGM patates — kaldırım 1 ton kök=N5.4/P1.4/K8.0 (en yüksek K), N 5 kademe (taban+4 boğaz doldurma), asidik pH 5-6.2 · FAO — patates ECe eşik ~1.7 dS/m (MS), su 500-700 mm, yumru optimum toprak 15-18°C · GKGM Bitki Pasaportu / siğil karantina — sertifikalı tohumluk yumru zorunlu · TÜİK 2024 — patates verim ~3.525 kg/da (Niğde-Nevşehir ana üretim) · TAGEM/GKGM patates — Niğde/Nevşehir ana üretim Nisan-Mayıs (toprak 8-10°C), sahil turfanda Şubat-Mart · Yeşil aksam dona duyarlı (-2°C); don geçmeden dikilmez
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.