Şeker Pancarı Yetiştiriciliği
Beta vulgaris L. subsp. vulgaris · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Şeker Pancarı (Beta vulgaris L. subsp. vulgaris), endüstri bitkileri grubunda Türkiye'de ağırlıkla yazlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 18–24°C, ideal toprak pH aralığı 6–7 arasındadır. Sezon boyunca 600–900 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 2140 GDD'dir (taban sıcaklık 3°C).
Şeker Pancarı ne zaman ekilir?
Şeker Pancarı ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli yazlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Yazlık | 20 Mart – 30 Nisan |
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Yazlık | 1 Mart – 10 Nisan |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Yazlık | 10 Nisan – 15 Mayıs |
Şeker Pancarı hangi iklim ve toprağı ister?
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 18–24°C |
| Tolere edilen sıcaklık | -4–35°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 5°C / 30°C |
| Optimum toprak pH | 6–7 |
| Tolere edilen pH | 5–8.3 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 600–900 mm |
| Tuzluluk | tuz toleranslı (eşik 7 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Şeker Pancarı gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 3°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 2140 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 112 |
| Çıkış | 112 – 214 |
| Yaprak Gelişimi | 214 – 521 |
| Kök Büyümesi | 521 – 856 |
| Şeker Birikimi | 856 – 1284 |
| Şeker Yoğunlaşması | 1284 – 1628 |
| Olgunlaşma | 1628 – 1888 |
| Hasat Olgunluğu | 1888 – 2140 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Şeker Pancarı için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 4 yıl ara önerilir. Şeker pancarı en az 4 yıl (ağır bulaşıkta 8 yıl) ara ister: pancar kök-ur nematodu (Heterodera schachtii) toprakta kist halinde uzun süre canlı kalır ve monokültürde patlar; rizomani (BNYVV) + Cercospora yaprak lekesi inokulumu birikir. Beta türleri (yaprak pancarı/ıspanak) ve kolza ortak konukçu — kaçınılır. Buğday/mısır/fasulye ideal ön bitki (nematod konukçusu değil, toprağı temizler).
İdeal ön bitkiler: Ekmeklik Buğday, Makarnalık Buğday (Durum), Arpa, Mısır, Kuru Fasulye.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Şeker Pancarı, Kanola, Ayçiçeği.
Dönemlere göre su tüketimi (Kc katsayısı)
FAO-56 yöntemine göre bitki su tüketimi, referans buharlaşmanın (ET0) dönemsel Kc katsayısıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Şeker Pancarı için etkili kök derinliği 1 m'dir; toprak suyunun yaklaşık %55'i tükendiğinde sulama gerekir.
| Dönem | Kc katsayısı |
|---|---|
| Çimlenme | 0.35 |
| Çıkış | 0.35 |
| Hasat Olgunluğu | 0.70 |
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, şeker pancarı için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Ekimden önceki sonbahar | Sonbahar derin sürüm | Şeker pancarı derin ve gevşek toprak ister (kazık kök 1 m’ye iner). Sonbaharda 30-35 cm derin sürüm + fosforlu-potasyumlu gübrenin bir kısmı bu sürümle verilir. |
| Ekimden 2-3 hafta önce | Toprak analizi (+ bor) | pH, organik madde, N-P-K ve BOR ölçülür. Şeker pancarında bor eksikliği "kalp çürüklüğü" (kök içi kararma) yapar — bor mutlaka istenmeli (toprak B<0.5 ppm eksik). |
| Ekimden ~1 hafta önce | Tohum yatağı hazırlığı | İlkbaharda ince, tesviyeli, sıkı ve nemli tohum yatağı hazırlanır. İnce tohum (özellikle monogerm) sığ ve düzgün yatağa ekilir. |
| Toprak 5-7°C (İç Anadolu Mart sonu-Nisan) | Şeker pancarı ekim + taban gübre | Hassas mibzerle tohum + taban gübre. Sıra arası 45 cm, sıra üzeri 18-20 cm; derinlik 2-4 cm. Toprak 5-7°C olmalı — erken/soğuk ekim bolting (erken sapa kalkma) riski yaratır. |
| 4-6 yaprak | Çıkış kontrolü + tekleme (4-6 yaprak) | Çıkıştan sonra bitki sıklığı kontrol edilir; multigerm tohumda 4-6 yaprak döneminde tekleme yapılır (sıra üzeri 18-20 cm, ~8-10 bin bitki/da). Monogerm ekimde tekleme gerekmez. |
| 4-8 yaprak | Çapa / yabancı ot kontrolü | Sıra aralarına çapa çekilir ve yabancı otlar temizlenir. Şeker pancarı erken dönemde ot rekabetine çok duyarlıdır (yavaş çıkar). |
| Sıra üzeri kapanmadan önce | Son çapa + üst gübre (azotun yarısı) | Azotun kalan yarısı son çapa ile toprağa karıştırılır (sıra üzeri kapanmadan). DİKKAT: fazla azot şeker (polar) oranını düşürür — standart 12 kg N/da aşılmamalı. |
| Kök büyüme (yaz) | Kök büyüme sulaması | Şeker pancarı yüksek su ister (sezon 700-1195 mm). Kök büyüme döneminde düzenli sulama kritik; düzensizlik kök çatlağı ve şeker düşüşü yapar. |
| Yaz ortası (yaprak kapanınca) | Cercospora + rizomani izleme | Cercospora yaprak leke hastalığı nemli-sıcak havada patlar (eşik-sistemli ilaçlama). Rizomani (BNYVV) için dayanıklı çeşit kullanılır; nematod (H. schachtii) izlenir. |
| Eylül-Ekim (180-185 gün) | Hasat olgunluğu + fabrika randevusu | Alt yapraklar sararıp yere yatınca ve şeker oranı zirveye ulaşınca (Eylül-Ekim, ~180-185 gün) hasat. Sözleşmeli fabrikanın söküm/teslim takvimini kontrol edin. |
| Eylül-Ekim | Söküm (makineli hasat) | Pancar sökme makinesi ile kökler sökülür, başları (yaprak) kesilir ve fabrikaya teslim edilir. Kökler bekletilmeden işlenmeli (şeker kaybı). |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, şeker pancarı projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: TTSM + TAGEM şeker pancarı teknik talimatı — standart gübre N=12, P2O5=8, K2O=6 kg/da (analiz-less), bor 0.6 kg B/da · Maas & Hoffman tuzluluk eşikleri — Beta vulgaris ECe ~7.0 dS/m (tolerant) · FAO56 (revize) — şeker pancarı baz sıcaklık ~5°C; sezon ~180-185 gün · 4634 sayılı Şeker Kanunu — sözleşmeli/kotalı üretim; fabrika alım ~3.100 TL/ton (%16 polar, 2025-26) · TÜİK 2021 — şeker pancarı verim ~6.300 kg/da (Konya lider) · TTSM/TAGEM şeker pancarı — İç Anadolu Mart sonu-Nisan (toprak 5-7°C), sıra arası 45 cm · Erken/soğuk ekim vernalizasyon soğuğunu tetikler → bolting (erken sapa kalkma) riski · 4634 Şeker Kanunu — sözleşmeli/kotalı; fabrika bölge ekim programına uyulur
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.