Nohut Yetiştiriciliği
Cicer arietinum L. · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Nohut (Cicer arietinum L.), baklagiller grubunda Türkiye'de ağırlıkla yazlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 18–28°C, ideal toprak pH aralığı 6–8 arasındadır. Sezon boyunca 300–450 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 1700 GDD'dir (taban sıcaklık 0°C).
Nohut ne zaman ekilir?
Nohut ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli yazlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Yazlık | 15 Şubat – 31 Mart |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Yazlık | 15 Mart – 25 Nisan |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Yazlık | 10 Nisan – 15 Mayıs |
Nohut hangi iklim ve toprağı ister?
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 18–28°C |
| Tolere edilen sıcaklık | -8–35°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 0°C / 30°C |
| Optimum toprak pH | 6–8 |
| Tolere edilen pH | 5.5–8.5 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 300–450 mm |
| Tuzluluk | orta düzeyde tuz toleranslı (eşik 3 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Nohut gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 0°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 1700 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 150 |
| Çıkış | 150 – 280 |
| Dallanma | 280 – 650 |
| Çiçeklenme | 650 – 1000 |
| Bakla Dolumu | 1000 – 1450 |
| Olgunlaşma | 1450 – 1700 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Nohut için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 4 yıl ara önerilir. Nohut en az 4 yıl ara ister: antraknoz (Ascochyta rabiei) tohum + bitki artığı + toprakta taşınır ve nemli havada salgın yapar; kök çürüklüğü (Fusarium) birikir. Diğer baklagillerle ortak hastalık taşır (kaçınılacak ön bitki). Nohut azot fikse ettiği için hububat için ideal ön bitki; hububat sonrası nohut hastalık döngüsünü kırar.
İdeal ön bitkiler: Ekmeklik Buğday, Makarnalık Buğday (Durum), Arpa, Mısır.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Nohut, Mercimek, Bakla, Kuru Fasulye, Ayçiçeği.
Dönemlere göre su tüketimi (Kc katsayısı)
FAO-56 yöntemine göre bitki su tüketimi, referans buharlaşmanın (ET0) dönemsel Kc katsayısıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Nohut için etkili kök derinliği 0.8 m'dir; toprak suyunun yaklaşık %50'i tükendiğinde sulama gerekir.
| Dönem | Kc katsayısı |
|---|---|
| Çimlenme | 0.40 |
| Çıkış | 0.40 |
| Çiçeklenme | 1.00 |
| Olgunlaşma | 0.35 |
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, nohut için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Ekimden ~2 hafta önce | Toprak hazırlığı | Baklagil ince-orta tohumludur; tesviyeli, tavlı tohum yatağı gerekir. Kıraç (kuru tarım) — sonbahar/kış nemini toprakta tutacak şekilde işlenir. |
| Ekimden ~2 hafta önce | Toprak analizi | pH, organik madde, fosfor değerlendirilir. Baklagil yüksek azot İSTEMEZ (fikse eder); fosfor kritik (nodül + bakla). Asıl azot Rhizobium aşısından. |
| Ekim mevsimi (bölgeye göre) | Rhizobium aşılama + ekim + starter gübre | EKİMDEN HEMEN ÖNCE tohum ürüne UYGUN Rhizobium suşuyla aşılanır (nohut: Mesorhizobium ciceri; mercimek/bakla: R. leguminosarum bv. viciae; fasulye: bv. phaseoli) — asıl azot buradan gelir. Ekim mibzerle; derinlik 4-6 cm, düşük N + fosfor starter ekimle. Antraknoz riskine karşı sertifikalı İLAÇLI tohum kullan. |
| Çıkıştan sonra | Çıkış kontrolü | Çıkış sıklığı kontrol; kökte nodül oluşumu izlenebilir. |
| Erken vejetatif | Yabancı ot kontrolü | Baklagil erken dönemde ot rekabetine duyarlı; çapa veya uygun herbisit. |
| Çiçeklenme dönemi | Antraknoz / solgunluk izleme | Antraknoz (Ascochyta — nohut/mercimekte kritik) nemli-serin havada salgın yapar; solgunluk (Fusarium) izlenir. Koruyucu fungisit + dayanıklı çeşit + münavebe (4 yıl). |
| Çiçeklenme-bakla | Çiçeklenme / bakla bağlama | Çiçeklenme-bakla bağlama izlenir. Kıraçta bu dönem su stresi verimi düşürür; çiçeklenmede arıya dikkat. |
| Dane nemi %12-14 | Hasat — biçerdöver | Baklalar olgunlaşıp bitki sararınca biçerdöverle hasat. Mercimek alçak yatar → başlık çok alçak ayarlanır (kayıp önlenir); nohut daha dik, dökülme az. Dane nemi %12-14. |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, nohut projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: TAGEM nohut yetiştiriciliği + baklagil gübreleme — düşük N + P, Mesorhizobium ciceri aşılama, kıraç · Akademik (Cicer arietinum) — serin-mevsim, kurağa dayanıklı, antraknoz kritik, pH 6-8 · TAGEM nohut — İç Anadolu yazlık Mart-Nisan (toprak tavında); Güney kışlık/erken ilkbahar seçeneği · Antraknoz riski → kuru dönem ekimi tercih; kıraç serin-mevsim
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.