Soya Yetiştiriciliği
Glycine max (L.) Merr. · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Soya (Glycine max (L.) Merr.), baklagiller grubunda Türkiye'de ağırlıkla yazlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 20–30°C, ideal toprak pH aralığı 6–7 arasındadır. Sezon boyunca 450–600 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 1350 GDD'dir (taban sıcaklık 10°C).
Soya ne zaman ekilir?
Soya ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli yazlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Yazlık | 15 Nisan – 20 Haziran |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Yazlık | 1 Mayıs – 20 Haziran |
| Soğuk yüksek kesimler (>1200 m) | Yazlık | 15 Mayıs – 10 Haziran |
Soya hangi iklim ve toprağı ister?
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 20–30°C |
| Tolere edilen sıcaklık | 0–40°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 10°C / 35°C |
| Optimum toprak pH | 6–7 |
| Tolere edilen pH | 5.5–8 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 450–600 mm |
| Tuzluluk | orta düzeyde tuz toleranslı (eşik 5 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Soya gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 10°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 1350 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 100 |
| Çıkış | 100 – 180 |
| Yaprak Gelişimi | 180 – 450 |
| Dal Oluşumu | 450 – 650 |
| Çiçeklenme | 650 – 850 |
| Bakla Dolumu | 850 – 1150 |
| Olgunlaşma | 1150 – 1350 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Soya için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 2 yıl ara önerilir. Soya baklagildir ve azot fikse eder → hububat için ideal ön bitki (toprağa azot bırakır). Ama en az 2 yıl ara ister: soya kist nematodu (Heterodera glycines) ve beyaz çürüklük (Sclerotinia sclerotiorum) toprakta birikir — Sclerotinia ayçiçeği/kanola/fasulye ile ORTAK konukçudur (kaçınılacak ön bitki). Hububat sonrası soya ekimi (münavebe + 2. ürün) en yaygın ve sağlıklı sistemdir.
İdeal ön bitkiler: Ekmeklik Buğday, Makarnalık Buğday (Durum), Arpa, Mısır.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Soya, Ayçiçeği, Kanola, Aspir, Kuru Fasulye.
Dönemlere göre su tüketimi (Kc katsayısı)
FAO-56 yöntemine göre bitki su tüketimi, referans buharlaşmanın (ET0) dönemsel Kc katsayısıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Soya için etkili kök derinliği 0.8 m'dir; toprak suyunun yaklaşık %50'i tükendiğinde sulama gerekir.
| Dönem | Kc katsayısı |
|---|---|
| Çimlenme | 0.40 |
| Çıkış | 0.40 |
| Çiçeklenme | 1.15 |
| Olgunlaşma | 0.50 |
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, soya için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Ekimden ~2-3 hafta önce | Toprak hazırlığı | Soya sıcak sever ve suludur; iyi hazırlanmış, tesviyeli tohum yatağı + sulama altyapısı gerekir. Ana ürün veya buğday sonrası 2. ürün. |
| Ekimden 2-3 hafta önce | Toprak analizi | pH, organik madde, fosfor-potasyum değerlendirilir. Soya baklagildir → yüksek azot gübresi İSTEMEZ; fosfor + potasyum + düşük starter yeterli. Asıl azot Rhizobium aşısından. |
| Toprak 12-15°C (Mayıs / buğday sonrası Haziran) | Rhizobium aşılama + ekim + starter gübre | EKİMDEN HEMEN ÖNCE tohum Rhizobium japonicum bakterisiyle aşılanır (1 ünite/~50 kg tohum) — asıl azot buradan gelir. Aşılı tohum güneşte bekletilmez. Ekim: derinlik 3-5 cm, sıra arası 45-70 cm, 8-10 kg/da. Starter DÜŞÜK N + fosfor ekimle. |
| Çıkıştan sonra | Çıkış kontrolü | Çıkış sıklığı ve düzgün dağılım kontrol edilir; nodül oluşumu için köke bakılabilir. |
| 3-4 yaprak | Çapa / yabancı ot kontrolü | Soya erken dönemde ot rekabetine duyarlı; çapa veya herbisit (3-4 yaprak). |
| Çiçeklenme başı | Çiçeklenme sulaması (KRİTİK) | Soyanın suya EN duyarlı dönemi çiçeklenme-bakla bağlamadır; su stresi çiçek/bakla dökülmesi + büyük verim kaybı yapar. Çiçeklenme başında sula. |
| Çiçeklenme-bakla | Hastalık / zararlı (kırmızı örümcek, Sclerotinia) | Kırmızı örümcek (sıcak-kurak), yeşilkurt ve beyaz çürüklük (Sclerotinia) izlenir; ekonomik eşikte mücadele. Çiçeklenmede arıya dikkat. |
| Bakla dolumu | Bakla dolumu sulaması (KRİTİK) | Bakla dolumunda su stresi dane iriliğini ve verimi düşürür. Toprak nemini koru; olgunlaşmaya doğru suyu kademeli azalt. |
| Dane nemi %13-14 | Hasat — biçerdöver | Baklalar %90+ sararıp yapraklar döküldüğünde, dane nemi %13-14 iken biçerdöverle hasat. Alt baklalar toprağa yakın — biçerdöver başlığı alçak ayarlanır (kayıp önlenir). |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, soya projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: TAGEM soya yetiştiriciliği + baklagil gübreleme — Rhizobium japonicum aşılama, düşük N + P, sulu · FAO Irrigation & Drainage 29 — soya ECe eşik ~5.0 dS/m (MS) · FAO Land & Water — soybean baseTemp ~10°C, su 450-600mm, dona duyarlı · TAGEM soya yetiştiriciliği — ekim toprak 12-15°C (don riski geçince), ana ürün Mayıs / buğday sonrası 2. ürün Haziran · Soya dona duyarlı + sulu zorunlu; Çukurova/GAP + İç Anadolu sulu alanlar
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.