Yer Fıstığı Yetiştiriciliği
Arachis hypogaea L. · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026
Yer Fıstığı (Arachis hypogaea L.), baklagiller grubunda Türkiye'de ağırlıkla yazlık olarak yetiştirilen bir tarım ürünüdür. Optimum gelişme sıcaklığı 25–30°C, ideal toprak pH aralığı 5.5–7 arasındadır. Sezon boyunca 500–700 mm su ister; kurak koşullarda bu ihtiyacın yağışla karşılanamayan bölümü sulamayla tamamlanmalıdır. Ekimden hasada toplam ısı ihtiyacı yaklaşık 2350 GDD'dir (taban sıcaklık 10°C).
Yer Fıstığı ne zaman ekilir?
Yer Fıstığı ekim zamanı rakıma göre değişir. Türkiye genelinde hakim ekim şekli yazlıktır; aşağıdaki pencereler üç rakım kuşağı için önerilen aralıklardır.
| Bölge | Sezon | Ekim penceresi |
|---|---|---|
| Sıcak sahil kuşağı (<500 m rakım) | Yazlık | 10 Nisan – 20 Mayıs |
| Serin iç kesimler (500–1200 m) | Yazlık | 1 Mayıs – 25 Mayıs |
Yer Fıstığı hangi iklim ve toprağı ister?
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Optimum sıcaklık | 25–30°C |
| Tolere edilen sıcaklık | 2–40°C |
| GDD taban / tavan sıcaklığı | 10°C / 35°C |
| Optimum toprak pH | 5.5–7 |
| Tolere edilen pH | 5–7.5 |
| Sezonluk su ihtiyacı | 500–700 mm |
| Tuzluluk | orta düzeyde tuz toleranslı (eşik 3.2 dS/m) |
Gelişim dönemleri (GDD)
Yer Fıstığı gelişimi büyüme derece gün (GDD) birikimiyle izlenir: günlük ortalama sıcaklığın 10°C taban değerini aşan kısmı toplanır. Aşağıdaki eşikler ekimden itibaren birikimli değerlerdir; toplam ihtiyaç 2350 GDD'dir.
| Dönem | GDD aralığı |
|---|---|
| Çimlenme | 0 – 66 |
| Çıkış | 66 – 110 |
| Vejetatif Gelişim | 110 – 564 |
| Çiçeklenme | 564 – 620 |
| İğnelenme (Peg) | 620 – 1128 |
| Bakla Oluşumu | 1128 – 1504 |
| Tohum Dolumu | 1504 – 2068 |
| Olgunlaşma | 2068 – 2350 |
Münavebe (ekim nöbeti)
Yer Fıstığı için aynı tarlaya tekrar ekimde en az 2 yıl ara önerilir. Yer fıstığı N-fikse eden baklagil; ardışık ekim beyaz çürüklük (Sclerotium) ve yaprak lekesi (Cercospora) baskısını artırır → en az 2 yıl ara. Tahıl/mısır ön bitkisi ideal. Geokarpik meyve için jips (Ca) ve gevşek toprak şart.
İdeal ön bitkiler: Mısır, Sorgum, Ekmeklik Buğday, Arpa, Pamuk.
Kaçınılması gereken ön bitkiler: Yer Fıstığı, Ayçiçeği, Soya.
Ekimden hasada bakım takvimi
Aşağıdaki program, yer fıstığı için tipik işlem sırasını özetler. Kesin zamanlama bölgeye ve yıla göre değişir; Reçber bu adımları arazinizin gerçek hava verisine ve GDD birikimine göre tarihlendirir.
| Dönem | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Ekimden ~1 ay önce | Derin toprak hazırlığı | Gevşek, derin, tavlı toprak — iğnelerin (jinofor) toprağa girip meyve bağlaması için. Hardpan varsa 3-4 yılda bir ~90 cm derin sürüm. |
| Ekimden 2-3 hafta önce | Toprak analizi (+ kalsiyum) | pH, N, P, K + KALSİYUM bak. Ca yetersizse jips planla (geokarpik dolum Ca ister). |
| Toprak ısınınca (Nisan-Mayıs) | Rhizobium aşılama + ekim + starter gübre | İlk kez fıstık ekilen tarlada Bradyrhizobium aşılaması önerilir. Ekim toprak 13-15°C üstü. Azot DÜŞÜK (N-fikse eder); fosfor taban. |
| Çıkıştan sonra | Çıkış kontrolü | Çıkış tamlığını kontrol et. |
| Erken vejetatif (iğnelenmeden önce) | Ara çapa / yabancı ot (iğnelenmeden ÖNCE) | Yabancı ot kontrolü İĞNELENME (pegging) BAŞLAMADAN tamamlanmalı. İğneler toprağa girdikten sonra ÇAPA YAPILMAZ — iğneleri kırar, meyve tutumu düşer. Sonrası yalnız seçici herbisit/elle. |
| Çiçeklenme-iğnelenme başı | Jips (kalsiyum) uygulaması | Çiçeklenme-iğnelenme başında JİPS (kalsiyum sülfat) bant/serpme. Ca doğrudan iğne/kapsül bölgesinden alınır; yetersizse boş/çürük kapsül ("pops"). Doz ~20-40 kg/da (kaynak teyidi bekliyor). |
| Erken vejetatif | Trips / yaprak biti izleme | Erken vejetatif-çiçeklenme öncesi trips ve yaprak biti izle. |
| Çiçeklenme sonrası | Yaprak lekesi (Cercospora) izleme + fungisit | Erken/geç yaprak lekesi (Cercospora/Passalora) çiçeklenme sonrası ilk lekelerde başlar. İlk lekede koruyucu fungisit, ~10-14 gün aralıkla. Ürün için Bakanlık BKÜ listesi. |
| Çiçeklenme-iğnelenme-dolum | Kritik sulama — çiçeklenme/iğnelenme/dolum | Su-kritik dönem: çiçeklenme-iğnelenme-kapsül dolumu. Bu dönemde su stresi verimi doğrudan düşürür. Çukurova tipik 5-8 sulama. |
| Olgunluk (kahverengi kabuk %55-65) | Söküm (hasat) — kaldırıcı/elle | Meyve TOPRAK ALTINDA → biçerdöver DEĞİL. Söküm makinesi (kaldırıcı) veya elle sökülür, sonra harman/batöz. Olgunluk: kabuk iç yüzü kahverengi, kahverengi kabuklu meyve %55-65. ~150-160 gün. Kurutma: kabuklu <%9, iç <%7. |
Takvimi arazinize göre kişiselleştirin
Bu rehberdeki eşikler genel değerlerdir. Reçber, yer fıstığı projenizi arazinizin gerçek hava verisi ve GDD birikimiyle izler; ekimden hasada her adımı sizin tarlanız için tarihlendirir ve kritik dönemlerde uyarır.
Ücretsiz hesap açınİlgili sayfalar
Kaynaklar: Çukurova Üniv. TYHM Yer Fıstığı Yetiştiriciliği — ekim 10 Nis-20 May toprak 13-15°C, olgunluk 150-160 gün, hasat söküm · FAO Land & Water — Arachis: opt 25-30°C, ETm 500-700mm, geokarpik meyve Ca (jips) ister · Yayım (Tarfin/esular) — N düşük 2-4 kg/da, P 6-9 kg/da, jips iğnelenmede kritik · Çukurova Üniv. TYHM Yer Fıstığı — ekim 10 Nis-20 May, toprak 13-15°C, 2. ürün 25 Haz’a kadar · Yer fıstığı yazlık sıcak-iklim, vernalizasyon gerekmez
Rehber bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve gübre uygulamalarında ürün etiketi ile il tarım müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır. Değerler bölge ve çeşide göre farklılık gösterebilir.